Datum:  10-11-2024    Het Portugese leven, dagelijks genieten Ooit was er in Nederland een beweging die beweerde dat 10 miljoen mensen genoeg was. Ons land zou dan vol zijn. Bijna niet te geloven dat we nu, in 2024 de 18 miljoen gaan aantikken.  Portugal is ruim 2x zo groot als Nederland (ongeveer 3x zo groot als België) en heeft iets meer dan 10 miljoen inwoners. Niet vreemd dus dat hier nog heel veel rustige plekken te vinden zijn. Lege plekken zelfs. Delen van het 'platteland' (wat absoluut niet plat trouwens) zijn vrijwel verlaten. Uitstroom van jonge mensen die er geen bestaan meer kunnen opbouwen en sterfte van ouderen die zijn achtergebleven. Ook in Portugal is het niet alleen maar rozengeur en manenschijn. Zeker niet. Een groot deel van de jonge Portugezen verlaat voor, na of tijdens hun studie het land om een bestaan in een ander land (beter betalend) op te bouwen. Veel ervan komen niet meer terug, wat een groot verlies aan arbeidspotentieel betekent en een nog grotere vergrijzing.  Portugal is geen paradijs, Portugal heeft net als elk ander land zijn problemen en uitdagingen, maar voor ons - mensen die er een deel van het jaar wonen - voelt het in vergelijking met Nederland soms toch echt wel zo. De rust en de ruimte die in Nederland nog maar op enkele plekken te vinden is, is hier vrijwel overal onder handbereik. Natuurlijk kent Portugal ook grote steden met drukte (Lissabon, Porto) en gebieden die drukker zijn dan heel veel andere streken (denk aan de Algarve) maar zelfs daar vind je nog rust en ruimte. Lange stranden waar je op sommige dagen de enige wandelaar lijkt, heuvels tot zo ver je kunt kijken met dorpjes waar je geen kip tegenkomt. Voor ons betekent het heerlijk genieten, voor de enkele achtergebleven Portugees eenzaamheid en moeilijk rondkomen.  Elke medaille heeft zijn keerzijde. Gisteren raakten we aan de praat met een Portugees die is geboren in een ieniemienie dorpje zo'n 12 km noord van Tomar die van 1962 tot 2002 in Duitsland heeft gewerkt en daar nog steeds woont. Waarom? Omdat de gezondheidszorg daar voor zijn vrouw beter (betaalbaar) is. Zelf komt hij elke zomer terug, maar vertrekt weer zodra het hier koud wordt, want zoals hij het zo mooi verwoordde: 'in Portugal kun je overdag dan wel zonder jas naar buiten, maar zit je 's avonds te rillen in een huis dat je nauwelijks warm kan stoken, terwijl ik in Duitsland overdag een jas aan moet, maar 's avonds binnen is het 20 graden'. De luxe van centrale verwarming is voor veel Portugezen in de dorpjes onbetaalbaar. Hij heeft zijn vrouw, kinderen en kleinkinderen in Duitsland, maar toch ligt zijn hart nog in het Portugese dorpje waar hij elk jaar terugkomt en de dagen slijt bij zijn oude schoolvriendin die het dorpscafé runt en het nog kleinere supermarktje ernaast. Saudade noemen de Portugezen dat, een soort heimwee naar iets waarvan ze weten dat ze het idealiseren, dat het voorbij is, nooit meer terugkomt, maar waar ze nog steeds van dromen.  Voor ons is zo'n half verlaten dorpje een soort openlucht museum. We slenteren door de smalle straatjes, bewonderen verwilderde bloemen, duwen af en toe een deur open van een verlaten huis en zouden bijna RTL4 uitnodigen want hier kun je echt nog 'leven onder de zon voor minder dan een ton'. Maar wat daarna? Een huis in een vrijwel leeg dorp, misschien nu nog wat buren, maar hoe lang nog? De oudjes sterven, verdwijnen en worden niet of nauwelijks vervangen door jonge(re) generaties. Hele dorpen zullen tussen nu en 10, 20 jaar volledig leegraken. En dan? Komen er mensen die op zoek zijn naar rust en ruimte en een heel dorp ombouwen tot een hotel/b&b? Is dat wat we willen? Ik weet het niet. Ik probeer er ook maar niet al te veel over na te denken. Ik ben geen Portugese politicus, ik kan het probleem niet oplossen. Wij hebben een huis in een klein Portugees dorp net noord van Tomar dat nog wel leeft. Nog een basisschool heeft, kinderen, jeugd. Elke zondagochtend zit de kerk nog zeker halfvol, de twee kleine mini-mercado's doen nog (goede) zaken, er is nog een muziekvereniging en een dorpscafé. Aan de rand van het dorp is het lar de idiosos, waar oudjes uit de omgeving wonen en/of dagbesteding vinden. Regelmatig is er in hetzelfde gebouw een festiviteit voor het gehele dorp, er is een gemeenschapszin, er sterven mensen, maar er komen ook nog steeds mensen naar toe. Niet alleen mensen zoals wij, buitenlanders, tijdelijk, maar ook Portugezen die de drukte ontvluchten. Een vrouw uit Cascais (bij Lissabon) woont nu permanent in het dorp, een stel dat jaren in Zwitserland heeft gewoond en gewerkt, hebben een huis gekocht en proberen hier weer te wennen aan het leven in Portugal (en missen soms de Zwitserse precisie). Er worden huizen gerenoveerd, verkocht en bewoond.  Emigratie, immigratie, vergrijzing, uitstroom van talent, digital nomads, het zijn niet alleen dingen van deze tijd, de wereld is altijd in beweging geweest, er is altijd een stroom richting stad geweest, richting werk, geld verdienen, maar er is ook altijd een soort tegenbeweging. Mensen die de stad uitgaan, rust zoeken, willen bijtanken. Het zijn golfbewegingen. Ik ben geen demograaf, socioloog of antropoloog, ik ben een van oorsprong Rotterdamse meid die geniet van de rust en ruimte in Portugal. Vooral deze week werd ik weer met de neus op de feiten gedrukt. Terwijl in Nederland allerlei evenementen die als feest zouden moeten worden beschouwd uitlopen op rellen, vechtpartijen of wat dan ook, genoten wij tot 2x toe van het Feira Nacional de Cavalhos in Golegã, een jaarlijks evenement van 10 dagen in november. In een klein dorp, wat de rest van het jaar vrijwel is uitgestorven, bevinden zich 10 dagen lang zo'n 2300 (geregistreerde) paarden met hun ruiters, verzorgers, bewonderaars en noem maar op. Het centrum is een soort openluchtmanage. Paarden, ruiters en bezoekers lopen kriskras door elkaar. Iedereen geeft elkaar de ruimte. Mens en paard. Mens en mens. Lange rijen bij barretjes, restaurants en winkeltjes, maar iedereen wacht keurig op zijn beurt. Geen geduw, getrek of scheldpartijen. In Nederland ontwijk ik al jaren deze situaties, voel me er snel opgejaagd, krijg last van de sfeer, de stemming en de soms zo dreigende taal. Hier geniet ik met volle teugen, voel me rustig en vooral heel veilig. Ik zal niet zeggen dat er in Portugal niets gebeurd, natuurlijk wel, ook hier is (helaas) veel huiselijk geweld en worden er mensen beroofd, maar op zo'n feest voelt het werkelijk feestelijk. Het leven - ons leven - is hier een feestje. Dat weten we. Daar zijn we ons van bewust en daar genieten we van. Bevoorrecht? Zeker! Maar niet onhaalbaar, het leven hier hoeft niet duur te zijn, genieten zit in de kleine dingen, zoals de rust en de ruimte en die is onbetaalbaar maar niet duur. Koffie op een terrasje voor rond de euro, een dagmenu voor een tientje, geen hoge verwachtingen, dan is het gauw goed. Genieten van de cultuur kost bijna niets, kastelen en musea zijn voor een paar euro te bezoeken en wandelingen in de natuur zijn gratis. En natuur is er volop. Meer geiten, schapen en koeien dan mensen. Wij genieten nog even verder en ondertussen doe ik weer inspiratie op voor nieuwe boeken. Het leven is goed.  ----------     10-11-2024, reactie van Anne Maria, heel herkenbaar, wij genieten hier ook met volle teugen. ----------     << Terug >>